Σάββατο, 26 Μαΐου 2012

Φυλάττειν Θερμοπύλας ( Η ποιητική ταυτότητα του Λευτέρη Μαρματσούρη ) Του Δημήτρη Τζιλιβάκη, ποιητή


    Σε προηγούμενο σημείωμα   (Εφημερίδα «ΔΗΜΟΤΗΣ» και περιοδικό «ΑΝΤΙΠΑΡΑΘΕΣΕΙΣ» του Πειραιά) επισημάνθηκε και τονίστηκε η προσωπικότητα, η ευαισθησία και το ήθος που διακρίνουν τον ποιητή, Λευτέρη Μαρματσούρη. Επίσης διατυπώθηκε και η σαφέστατη και αδιαφιλονίκητη σημαντικότητα στα νοήματα καθώς και η εκφραστική επάρκεια σε έναμεγάλο αριθμό ποιημάτων του:
 Η απλότητα της έκφρασης ενδυναμώνει το περιεχόμενο. Με το παρόν σημείωμα θέλω, ταπεινά και σεμνά, να κάνω μερικές επισημάνσεις όσον αφορά το τεχνικό μέρος αυτής της ποίησης.
 Γενικά, βλέπουμε άλλοτε να χρησιμοποιεί τις παραδοσιακές ομοιοκαταληξίες (ρίμες) μαζί με τη γλώσσα των ναυτικών – ο ίδιος είναι ναυτικός- ξετυλίγοντας τραχιές και βαθιές εικόνες και εκεί, ενώ μπορούν να γίνουν παραλληλισμοί με τον τρόπο έκφρασης του Νίκου Καββαδία, αποκαλύπτεται η σαφής διαφοροποίησή του και άλλοτε ο ποιητής απελευθερώνεται επιχειρώντας να εκφράσει συλλογικά αλλά και βαριά νοήματα.
   Ο ποιητής Λευτέρης Μαρματσούρης ακολουθεί την
ιστορία σε όλα της τα επίπεδα. Η δική του ιστορία, η δική μας ιστορία, η ιστορία κάποιων άλλων πριν από μας. Οι αγώνες, τα πάθη, τα παιχνίδια του πεπρωμένου. Περνώντας για λίγο και μέσα από τη φιλοσοφία και την επιστήμη.
   Είναι εμφανής η προσπάθειά του να υπογραμμίσει τις αντιθέσεις και τις αντιφάσεις της σύγχρονης πραγματικότητας, αντινομίες και ανομίες ενός κόσμου που δεν ορίζει
τον εαυτό του. Θα πει κάποιος: Πότε δεν ήταν έτσι οι άνθρωποι; Πότε δεν ήταν έτσι ο κόσμος; Σωστά. Πάντα έτσι ήταν. Μόνο που τώρα έχουμε ιστορικές αντιφάσεις και ανατροπές πρωτόγνωρες. Δεν υπάρχει καμμιά πρόθεση εσχατολογίας απλά καταδεικνύονται ελλειπτικότητες και παραφωνίες.
   Η γραφή ξετυλίγεται κυριολεκτώντας αλλά και μεταφέροντας μέσα στο χρόνο μνήμες και σήμαντρα. Θέτει την ιστορία υπό ερώτηση μέσα από τα δικά της σημαίνοντα, μέσα από τα συμβατικά αλλά και τα πραγματικά σημαινόμενα.
   Ο Λευτέρης Μαρματσούρης δηλώνει παραίτηση από τις πολιτικές εγκολπώσεις χωρίς αυτό να σημαίνει ότι η ποίησή του και η στάση του είναι και παραμένειαπολιτική. Υπό ερώτηση η πολιτική. Αφερέγγυο το γίγνεσθαι. Παραίτηση! Παραίτηση! Παραίτηση!
   Με δεδομένο το πρόβλημα της «εννόησης» και το γεγονός ότι «μαζί πηγαίνει και η παρανόηση» το ερώτημα που γεννιέται είναι: Η παρέμβασή του, γραπτή αλλά και προφορική, θα γίνει κατανοητή; Τα ποιητικά του νοήματα μπορούν να προσληφθούν;
   Παραθέτω ως δείγματα επιλεγμένα ποιήματά του από
την τελευταία του συλλογή «ΑΛΙΚΜΗΤΑ».




Τυφώνας


(Με τον τρόπο του Ν. Καββαδία)
Φύσαγε με λύσσα ο Γαρμπής,
την κουβέρτα σάρωνε το κύμα.
Νίτρο φορτωμένοι για την Κίνα,
απ’ το Βαλπαρέζο της Χιλής.
Άγριο κονσέρτο στη νυχτιά,
παίζουνε τα ξάρτια με τ’ αγέρι.
Θά ’χετε σε λίγο μεσημέρι,
ώρα που σχολάνε τα παιδιά.
Θα καλοκαιρεύη τώρα εκεί,
που ζυγώνει τέλος του Απρίλη.
Μη σουφρώνης, μάτια μου , τα χείλη
θα ’ρθω το Νοέμβρη στο νησί.
Τριγυρνά ο τυφώνας στα νησιά,
το ρεπόρτο το’δωσε η Μανίλα.
Πρέπει να κρατιέσαι πάντα στ’ ανοιχτά
όταν πλησιάζη καταιγίδα.
Ξάφνου σταματάει η μηχανή,
μια φωνή ακούω: «είναι κρίμα»
και μια οπτασία, ήσουν σύ.
Ρίξε δυο τριαντάφυλλα στο κύμα.




Θερμοπύλες
Σε πράξεις επτά


Πράξις Α΄, 480 π.Χ
Η πιο Μεγάλη, ιερή, ανεπανάληπτη.
Λεωνίδας και τρακόσιοι,
Δημόφιλος και εφτακόσοι
«Ω ξείν, αγγέλλειν…»


Πράξις Β΄, 279 π.Χ
Σκληρή η μάχη στο στενό.
Οι Γαλάτες αποκρούονται
με μεγάλες γι αυτούς απώλειες,
στο τέλος όμως ο Βρέννος θα περάση.
Θα προχωρήση στους Δελφούς
και θα ’βρη εκεί τη μοίρα του.
Οι λίγοι υπερασπιστές του ιερού,
το χιόνι, οι βράχοι κι ο πανικός
που στέλνει ο Απόλλωνας
θα διαλύσουν τους επιδρομείς
και θα οδηγήσουν τον πληγωμένο Βρέννο
στην αυτοκτονία.


Πράξις Γ΄, Μάιος 191 π.Χ
Τις ισχυρές δυνάμεις του Μάνιου Ακίλιου
αντιμετωπίζει στο Στενό
με μικρές δυνάμεις, ο Αντίοχος.
Μεγάλες οι απώλειες των Ρωμαίων
στις αλλεπάλληλες επιθέσεις τους.
Τελικά θα επαναληφθή η ιστορία,
με πέρασμα από δύσβατους ατραπούς
θα πλευροκοπηθή το Στρατόπεδο
Του Σελευκίδη βασιλιά.
Η καταστροφή ολοκληρωτική.
Ο Ρωμαίος ύπατος να περάση,
και ο Αντίοχος με λίγους ιππείς,
Που διεσώθησαν,
θα επιστρέψει στην Ασία.


Πράξις Δ΄997 μ.Χ
Στην ευρύτερη περιοχή.(Σπερχειός ποταμός)
Ο Σαμουήλ γυρίζει από την Πελοπόννησο
γεμάτος λάφυρα της λεηλασίας.
Το ποτάμι πλημμυρισμένο κι αδιάβατο
Οι Βούλγαροι κοιμούνται αμέριμνοι.
Στην άλλη πλευρά του ποταμιού
ο Νικηφόρος Ουρανός βρίσκει δίοδο,
περνά, σφαγή ολοκληρωτική,
ο Σαμουήλ και ο γυιός του τραυματισμένοι
προσποιούνται τους νεκρούς και γλυτώνουν
για να συνεχίσουν τις επιδρομές
και το τραγικό τους τέλος.


Πράξις Ε΄, 1821 μ.Χ (Απρ.)
Στην ίδια περιοχή – Αλαμάνα-
«Για δες καιρό που διάλεξε
ο Χάρος να με πάρη…»


Πράξις Στ΄, 1941 μ.Χ (Απρ.)
η τελευταία μάχη, επιβραδυντική,
των συμμαχικών δυνάμεων.


Πράξις Ζ΄ 1943 μ.Χ (Σεπτ.)
Η Γερμανική φάλαγγα δύο ταγμάτων,
περνάει το Στενό.
Αρχίζει η μάχη που κρατάει όλη μέρα.
Τέσσερις φορές οι κατακτητές
κουβαλάνε νέες δυνάμεις
απ’ τη Λαμία
νεκρούς και τραυματίες.
Ο Άγγλος σύνδεσμος ενθουσιάζεται
και φωνάζει «Λεωνίντα-Λεωνίντα».
Την επομένη επτά νεκροί αντάρτες
κηδεύονται σ’ εκκλησάκι της περιοχής.




Αντιηρωικό


« Η ιστορία δεν είναι τίποτε άλλο παρά
μια γρηά πόρνη φτιασιδομένη»
Πολύβιος Δημητρακόπουλος
Σιδηρά Διαθήκη, (21, Προσωπεία και ξυλοπόδαροι)


Ήρως Εθνικός
Ο δημεγέρτης συνδικαλιστής*
απολαμβάνει τις τιμές και δόξες,
εκλεγμένος στ’ ανώτατο αξίωμα
της Πολιτείας.
Περιφρονημένος,
σε σκοτεινή γωνιά της ιστορίας,
ο κορδωμένος στρατηγός**
με τα μαύρα γυαλιά
είχε παρασφίξει
τ’ αβάσταχτα δεσμά.
Άλλη ιστορία,
άν το ξέσφιγμα
θα’χε συνέπειες
μ’ αμέτρητα θύματα
όπως στις πρωτεύουσες***
«σύμμαχων»!! χωρών.
Βαριά κι η μνήμη του δάσους
με τον τεράστιο τάφο****
Έγκλημα του εξ’ Ανατολών δυνάστη
όταν ηρωικοί καβαλλάρηδες
μάχονταν τα θωρακισμένα
του εκ Δυσμών επιδρομέα.


**Γιαρουζέλσκι
***Πράγα-Βουδαπέστη
****Δάσος του Κατύν
(Το πιο πάνω ποίημα, θεματικά ξένο προς τα άλλα ποιήματα της
συλλογής, το είχα γράψει, όταν ο Βαλέσα εξελέγη Πρόεδρος Δημο-
κρατίας στη Πολωνία. Θεώρησα σκόπιμο να το συμπεριλάβω).


«Θέαμα Δεινόν»
Πλησιάζοντας την Περσέπολη
«Θέαμα παράξενον και δεινόν»*
οι ωτορινότμητοι
-γύρω στους οκτακόσιους-
Έλληνες γέροντες,
παλιοί αιχμάλωτοι των Περσών βασιλέων.
Κρατούν «ικετηρίες»
κι έρχονται να προϋπαντήσουν τον Αλέξανδρο.
Ο Ιάσονας δακρύζει από το θέαμα
και υπόσχεται να στείλη
τους ακρωτηριασμένους, πίσω
στις πατρίδες τους.
Εκείνοι ευχαριστούν τον βασιλέα
και αρνούνται τον επαναπατρισμό.
Προτιμούν,
αντί να ζήσουν διεσπαρμένοι στις πόλεις τους
αντιμετωπίζοντας καθημερινά
τον οίκτο των συμπατριωτών τους,
να μείνουν όλοι μαζί
για το υπόλοιπο του βίου τους.
Ο Αλέξανδρος δίνει εντολή
να τους παραχωρηθούν τα προς το ζήν
σιτάρι, χρήματα, ζώα και γή.
Επίλογος:
Οι φλόγες της Περσέπολης.


* Η πληροφορία από τον Διόδωρον Σικελιώτην Ιστορική Βιβλι-
οθήκη, 17,69,2 και την Ιστορία του Ελληνικού Έθνους Εκδοτικής
Αθηνών, τόμος Δ΄, σελ. 129-130


   Είναι εμφανές ότι ελλείπει η «επινόηση». Ο ποιητής δεν ταυτολογεί, δεν τεχνοτροπεί, δεν παίζει. Αρθρώνει λόγο ρητορικό, κάποτε βίαιο χωρίς να λείπει και το ερωτικό στοιχείο από κάποια ποιήματα. Οι ως άνω διαπιστώσεις θέτουν το ερώτημα επίμονα μέχρις ότου επιβεβαιωθεί η κατάφαση, αλλά στην προκειμένη περίπτωση το υποκείμενο είναι πολύπειρο, διαβασμένο, καλά μελετημένο και προβληματισμένο.
   Η ιστορία μέσα και έξω από τις ράγες, ο άνθρωπος αντιμέτωπος με το αντίθετό του, ο ποιητής απέναντι στην πρόκληση, η γραφή συμπυκνωμένη στα συμφραζόμενα και τα αυτονόητα σε ύφος μεταλλικό άλλοτε ερωτικό, άλλοτε σκληρό και άλλοτε αγωνιώδες.
   Σαν κατακλείδα υπογραμμίζουμε ότι ο Λευτέρης Μαρματσούρης καταθέτει το καταστάλαγμα των
αναζητήσεών του παραδίδοντας ένα τολμηρό προβληματισμό «εκτός πεδίου» χωρίς να ομφαλοσκοπεί,χωρίς να υπαναχωρεί και χωρίς εμπάθειες. Είναι αυτό που λέμε: « Τα πράγματα με τ’ όνομά τους και έξω από τα δόντια».-




Του Δημήτρη Τζιλιβάκη, ποιητή.
Δημοσιεύθηκε το πρώτο τρίμηνο του 2011 απο το περιοδικό Χοροστάσι.